Deel van het Finse leven



Deel van het Finse leven

Door de eeuwen heen is de sauna altijd een integraal deel geweest van het Finse leven. Naar de sauna gaan was hetzelfde als eten en slapen.
Aanvankelijk werd het ook gebruikt als tijdelijk onderdak totdat een huis gebouwd was. Dit gold met name voor Finnen die naar andere landen trokken om zich daar te vestigen, zoals Zweden en Amerika.
De sauna werd altijd als eerste opgetrokken. Zo hebben Finse soldaten, zelfs de VN-ers, dit gedaan .

Verschillende doelen

Vandaag de dag wordt de sauna veelal beschouwd als een plaats om het lichaam te reinigen en voor het ontspannen van de spieren en het verfrissen van de geest. Oorspronkelijk was het reinigen secundair en werd de sauna gebruikt om bij te komen van het alledaagse harde werken. De sauna heeft in het verleden ook nog andere doelen gehad.

Vanwege het frequente verhitten en het roet was de sauna de meest hygiënische plek van het huishouden. Het was daarom logisch dat de sauna werd gebruikt voor gezondheidsgerelateerde functies, zoals de zieken genezen, wonden laten genezen, het baren van kinderen en zelfs het gereedmaken van de lichamen van de doden. Kruiden werden gebruikt voor de zieken en een oud spreekwoord zegt dat als drank (wodka), roet en sauna niet helpen, de ziekte fataal is.

Sauna's werden ook gebruikt voor zaken als het maken van linnen en het maken van bier.

Heilige plek

Voor de meeste Finnen is de sauna niet alleen een plaats om de ontspannen en schoon te worden. Het heeft ook een zeker gewijde aard. Een veel geciteerde regel over gedrag in de sauna geeft aan dat men zich in de sauna net zoals in de kerk dient te gedragen. Hardop praten dient te worden vermeden, en zeker vloeken hoort hier niet thuis. Finnen vinden ook het lezen van een krant of het kijken van tv/ luisteren naar de radio helemaal niet passen in de sauna. Een sauna is een plek om tot rust te komen en te mediteren!

De gewijde aard van de sauna stamt uit het verleden. Men geloofde dat sauna's de woonplaats waren van verschillende geesten. In de Finse traditie zijn deze saunageesten meestal van goede aard, maar niettemin was het beter hen niet te verstoren door onbehoorlijk gedrag.

Zedelijkheid

In het algemeen gaan in Finland mannen en vrouwen niet gezamenlijk naar de sauna, behalve als zij lid zijn van hetzelfde gezin. In alle openbare en besloten sauna's zijn er verschillende tijden voor mannen en vrouwen. Openbare zwembaden met sauna's hebben aparte sauna's voor mannen en voor vrouwen.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Soms gaan gemengde groepen spontaan naar een sauna. Echter, de sauna wordt zelden verbonden met seksueel gedrag. In Finland is het ook ondenkbaar dat sauna's worden gebruikt als vermomming voor seksclubs.

In het verleden, deels zelfs tot de Tweede Wereldoorlog, was het op het platteland niet ongewoon dat dienaars samen met hun bazen naar de sauna gingen, mits de sauna groot genoeg was. In openbare sauna's in de steden was er vaak geen scheiding tussen de seksen en men ging gewoon naar de sauna, temidden van complete vreemden. Op deze manier leerde men dat naaktheid in de sauna heel gewoon was en op geen enkele manier in verband werd gebracht met seks.

Hoe vaak?

De frequentie van het gaan naar de sauna schijnt door de tijd heen niet te zijn veranderd. Finnen gaan gemiddeld één keer per week naar de sauna. Traditioneel gezien was het altijd de zaterdag, nadat de werkweek er op zit. De sauna verzachtte de spieren en maakte het lichaam schoon voor de rustdag. In de zomer en gedurende perioden van zwaar werk, zoals de oogst, werd de sauna elke avond opgestookt. Dit klopt zelfs vandaag de dag nog. De uitzondering is de zomervakantie, die vele Finnen in hun zomerhuisje doorbrengen. Daar verschilt de frequentie waarmee men naar de sauna gaat van dagelijks tot eenmaal per week.

Hoe lang?

Er zijn geen regels betreffende de periode die men moet blijven in de löyly of hoeveel keer men zich moet laten opwarmen en weer moet laten afkoelen. Iedereen moet het gewoon doen op het eigen gevoel. Hoelang men in de hitte blijft, hangt af van de temperatuur, vochtigheid en het individu. Sommige mensen vinden 1 of 2 rondjes voldoende, anderen kunnen uren doorgaan. Soms ook kan de sauna de ene dag beter bevallen dan de andere.

Afkoelen

De meest populaire manier om af te koelen is door in een meer te zwemmen. Veel Finnen doen dit gedurende het gehele jaar. Dit betekent in de winter dat er een gat in het ijs moet worden gemaakt. De tijd die men in het water blijft is wederom afhankelijk van het individu: waar men zich lekker bij voelt is het beste. Als de temperatuur van de huid door koud water of sneeuw omlaag gaat, ontsnapt de hitte langzamer dan anders, waardoor men langer buiten kan blijven zitten, of in het koude water kan blijven, zonder dat men het koud heeft.

Een snelle verandering van de hitte in het ijskoude kan zelfs teveel zijn voor een gezond persoon en wordt afgeraden. Het is beter even de polsslag te laten bijkomen voordat men in het water of de sneeuw duikt. Mensen met hartproblemen moeten deze wijze van afkoelen vermijden.

Saunatemperatuur

In de oude rooksauna varieerde de temperatuur tussen de 50 en 75°C (122 tot 167°F). Gemeten naar de maatstaven van de moderne tijd lijken deze temperaturen behoorlijk laag. De aanbeveling is 80-90°C (176-194°F) met een bescheiden vochtigheidsgraad. Echter, in veel sauna's stijgt de temperatuur vandaag de dag uit boven de 100°C (212°F), tenminste in het begin. Als een traditionele houtgestookte sauna wordt verhit voor veel mensen, moet de temperatuur hoog zijn bij het begin, omdat anders de plaatsten niet genoeg warmte over hebben.

De "bos"

Het "bosje" berketakken (vihta or vasta) maakte deel uit van het naar de sauna gaan. Wanneer de huid wordt zachter wordt in de sauna, stimuleert het slaan met de takken de bloedcirculatie en geeft het een prettig gevoel vergelijkbaar met massage. De geur van de takken draagt natuurlijk bij aan de atmosfeer. In het verleden, toen er nog geen zeep was, deden de bestanddelen in de takken dienst als een soort reinigend middel. Het gebruik van de vasta is aangenamer als de huid lekker zacht is en het lichaam zich aan heeft gepast aan de sauna. Derhalve wordt de vasta pas in gebruik genomen na de eerste ronden van opwarmen en afkoelen.




De vasta is van de beste kwaliteit in de zomer, als er verse takken beschikbaar zijn. Dit zorgt ook voor een prettige geur in de sauna. Vasta voor gebruik in de winter worden in de zomer gemaakt (in Finland is de laatste helft van juni en de eerste helft van juli de beste periode hiervoor). Deze worden gedroogd in de lucht (in het donker om de groene kleur te bewaren) of ingevroren. Als men de vasta in gebruik neemt, worden deze zachter gemaakt in warm water, terwijl men de ingevroren vasta in koud water laat smelten. De ingevroren takken bevatten ook nog die verse geur.

De vasta hoeven niet alleen van een berk te worden gemaakt, ook andere bomen kunnen voldoen, zelfs coniferen. Zacht gemaakte takken van de jeneverstruik voldoen ook uitstekend!


Momenteel is het gebruik van de vasta afgenomen. In verstedelijkte gebieden kunnen deze niet overal worden gemaakt, en veel mensen zijn er aan gewend om zonder te doen. Ook voelen ze er weinig voor om inspanningen te verrichten om deze in de zomer te maken bij het zomerhuisje.